Kontrola z ARiMR to zawsze stresująca sytuacja. Jednak jeśli w gospodarstwie nie dzieje się nic poza prawem, a rolnik realizuje przyznane dotacje i dofinansowania zgodnie z ich przeznaczeniem, nie ma się czego obawiać. O kontroli Agencja informuje zawsze z wyprzedzeniem. Jak się do niej przygotować oraz jakie kary mogą spotkać rolnika za nieprawidłowości?
Spis treści:
Kontrola z ARiMR – rodzaje i sytuacje?
ARiMR prowadzi kilka rodzajów kontroli, które mają na celu weryfikację prawidłowości przyznawania dopłat i świadczeń rolniczych. Najczęściej spotykane są kontrola administracyjna i kontrola na miejscu.
Kontrola administracyjna polega na weryfikacji wniosków i dokumentów pod kątem formalnym – sprawdzane są wszystkie zgłoszone informacje, faktury, plany nawożenia czy rejestry zabiegów agrotechnicznych. Natomiast kontrola na miejscu obejmuje wizytę w gospodarstwie, oględziny pól, upraw, zwierząt oraz sprawdzenie dokumentacji i zgodności danych z wnioskiem.
Kontrole mogą pojawić się w różnym czasie – najczęściej po złożeniu wniosku o dopłaty, w sezonie intensywnych prac polowych, ale ARiMR może również przeprowadzić kontrolę nagłą, jeśli zajdzie taka potrzeba.
Dla rolnika oznacza to konieczność stałej gotowości do przedstawienia dokumentów, wykazania stanu gospodarstwa i wyjaśnienia ewentualnych nieścisłości, ponieważ wynik kontroli bezpośrednio wpływa na przyznawane płatności i może skutkować sankcjami w przypadku stwierdzenia uchybień.
Jakie przygotować gospodarstwo do kontroli oraz jakich dokumentów wymagają kontrolujący?
Przygotowanie gospodarstwa do kontroli ARiMR zaczyna się od uporządkowania dokumentów i zapewnienia ich łatwej dostępności. Rolnik zwykle jest informowany o kontroli co najmniej 7 dni wcześniej, choć możliwe są też kontrole nagłe, dlatego warto być zawsze gotowym. Podczas kontroli bezpośredniej inspektor sprawdza zgodność danych we wniosku z rzeczywistym stanem gospodarstwa – ogląda pola, uprawy, hodowlę zwierząt, a także weryfikuje dokumentację księgową i rejestry zabiegów agrotechnicznych, plany nawożenia, dokumenty zakupu nawozów i środków ochrony roślin oraz zaświadczenia o wymaganych szkoleniach.
Dokumenty, które należy przygotować do okazania, obejmują:
- dowód tożsamości właściciela gospodarstwa,
- dokumenty potwierdzające prawo do gruntów (np. umowy dzierżawy, potwierdzenia własności),
- rejestry upraw i zwierząt,
- faktury i rachunki,
- dokumentację hodowlaną zwierząt
- inne dokumenty wymagane w konkretnych programach wsparcia lub ekoschematach.
Systematyczne prowadzenie dokumentacji i utrzymanie porządku w gospodarstwie znacząco ułatwia kontrolę i minimalizuje ryzyko sankcji za uchybienia.
Kiedy rolnik może dostać karę?
Rolnik może otrzymać karę po kontroli ARiMR w sytuacjach, gdy stwierdzone zostaną nieprawidłowości w prowadzeniu gospodarstwa lub rozliczeniach dopłat. Sankcje nakładane są m.in. za przedeklarowanie powierzchni upraw lub liczby zwierząt, niezrealizowanie obowiązków ekologicznych wynikających z ekoschematów, brak wymaganej dokumentacji czy ksiąg gospodarczych, a także za ukrywanie informacji lub dokonywanie niedozwolonych modyfikacji w gospodarstwie.
Również uniemożliwienie kontroli, np. odmowa wpuszczenia inspektora, może skutkować odmową przyznania dopłat.
Jakie kary dla rolnika?
W przypadku stwierdzenia nieprawidłowości podczas kontroli ARiMR rolnik może być ukarany na kilka sposobów, w zależności od rodzaju i skali uchybień. Najczęściej stosowaną sankcją jest zmniejszenie wysokości przyznanych dopłat, które może wynosić od kilku procent w przypadku drobnych błędów, do całkowitego wstrzymania płatności w poważniejszych przypadkach. Ponadto, nieprawidłowości mogą prowadzić do odmowy przyznania płatności w danym roku, a w skrajnych sytuacjach – do wieloletniego wykluczenia z programów wsparcia. Sankcje dotyczą m.in. przedeklarowania powierzchni upraw, braków w dokumentacji, niewypełnienia obowiązków ekologicznych czy ukrywania informacji przed kontrolerem. Każda decyzja jest oparta na przepisach prawa i może być zaskarżona przez rolnika, jednak konsekwencje finansowe i administracyjne mogą znacząco wpłynąć na funkcjonowanie gospodarstwa, dlatego kluczowe jest rzetelne prowadzenie dokumentacji i przestrzeganie wymogów ARiMR.
Podsumowanie
- Kontrola ARiMR może mieć formę administracyjną lub bezpośrednią w gospodarstwie, sprawdzając zgodność wniosków z rzeczywistym stanem upraw, zwierząt i dokumentacji.
- Rolnik zwykle jest informowany o kontroli z wyprzedzeniem, ale możliwe są też kontrole nagłe, dlatego warto mieć dokumenty zawsze uporządkowane i gotowe do okazania.
- Podczas kontroli należy przedstawić dokumenty tożsamości, potwierdzające prawo do gruntów, rejestry upraw i zwierząt, faktury, rachunki oraz dokumentację hodowlaną i szkoleniową.
- Kary nakładane są za nieprawidłowości, takie jak fałszowanie danych, brak dokumentacji, niezrealizowanie obowiązków ekologicznych czy uniemożliwienie kontroli.
- Sankcje mogą obejmować zmniejszenie dopłat, całkowite wstrzymanie płatności, odmowę przyznania dopłat w danym roku, a w skrajnych przypadkach wieloletnie wykluczenie z programów wsparcia.
Bibliografia
- Kontrola na miejscu w zakresie wzajemnej zgodności – lista kontrolna, sankcje, https://www.gov.pl/web/arimr/kontrola-na-miejscu-w-zakresie-wzajemnej-zgodnosci, dostęp: 10.09.2025.
- Sankcje, zmniejszenia i zwroty wcześniej otrzymanych płatności, https://www.gov.pl/web/arimr/sankcje-zmniejszenia-i-zwroty-wczesniej-otrzymanych-platnosci, dostęp: 10.09.2025